Problem zaburzeń wzrastania dotyka dzieci na każdym etapie rozwoju – od urodzenia po okres dojrzewania. Im w młodszym wieku dojdzie do ich rozwoju, tym wcześniej widoczne będą ich negatywne skutki i tym bardziej niekorzystny będzie ich wpływ na rozwój i funkcjonowanie organizmu. Wyniki badań pokazują, że zaburzenia wzrastania stwierdza się u 1-5% dzieci przyjmowanych do szpitala w wieku do 2 lat oraz u 21% w całej populacji pediatrycznej.

Narzędziem przesiewowym w rozpoznawaniu problemu zaburzeń wzrastania jest regularna, pełna ocena parametrów stanu odżywienia. W pediatrii uwzględnić należy pomiary masy ciała, wzrostu, wskaźnika masy ciała do wzrostu (BMI) oraz obwodu głowy (w szczególności u dzieci do 2. roku życia). Niezbędne jest każdorazowe odnoszenie tych wartości do właściwych dla wieku i płci siatek centylowych.

Kolejnym etapem oceny powinna być dokładna, jakościowo-ilościowa analiza sposobu żywienia dziecka. Jedynie prowadzona w ten sposób diagnostyka pozwali odróżnić dziecko z problemem zaburzeń wzrastania od dziecka z niedoborem masy ciała i wzrostu, które jest proporcjonalne, żywione we właściwy sposób, rozwija się harmonijnie wzdłuż tych samych kanałów centylowych i nie będzie wymagało dodatkowej interwencji żywieniowej.

Podstawowe znaczenie dla ustalenia dalszego postępowania ma identyfikacja przyczyny problemu zaburzeń wzrastania. W pediatrii przyczyny te mogą być różne, wymienia się wśród nich nieprawidłowy sposób żywienia jako efekt zaburzeń karmienia na tle behawioralnym, ale także problemy organiczne i wynikające z nich ograniczenia w spożyciu żywności, wyższe zapotrzebowanie energetyczne lub zaburzenia wchłaniania składników odżywczych. Nierzadko te pierwsze będą efektem problemów wynikających z choroby podstawowej.

Do grup szczególnego ryzyka zalicza się dzieci:

z zaburzeniami neurologicznymi,
z wrodzonymi wadami serca,
po oparzeniach,
ze schorzeniami przewodu pokarmowego t.j. mukowiscydoza, celiaklia, nieswoiste choroby zapalne jelit, choroby wątroby, zespół krótkiego jelita.

Ze względu na dużą różnorodność przyczyn i ewentualnych problemów współwystępujących, oszacowanie aktualnego zapotrzebowania energetycznego u dzieci z zaburzeniami wzrastania może być trudne. Zwykle stosuje się dwie metody służące ustaleniu poziomu zalecanej podaży energii, niezbędnej do przywrócenia prawidłowego tempa wzrastania:

planowanie dobowej kaloryczności diety w przeliczeniu na kilogram masy ciała właściwej do wzrostu (ustalonej przy użyciu siatek centylowych);
zwiększenie zalecanej dla wieku podaży kalorii w przeliczeniu na kilogram masy ciała o 10-50%, zależnie od stopnia nasilenia problemu.

Oprócz optymalnej dobowej podaży kalorii, kluczowe znaczenie dla przywrócenia prawidłowego tempa wzrastania ma także odpowiednia podaż białka – przyjmuje się, że ilość ta nie powinna odbiegać od zaleceń dla dzieci zdrowych i stanowić średnio 12% całkowitej dobowej podaży energii, chyba że choroba podstawowa stwarza konieczność dodatkowych modyfikacji w tym zakresie.

Nie ma jednej metody postępowania żywieniowego u dzieci z zaburzeniami wzrastania, ale właściwe jej zaplanowanie jest niezwykle istotne, szczególnie jeśli wydaje się, że potrzeba wsparcia żywieniowego będzie miała charakter długoterminowy. Dobór interwencji żywieniowej uzależniony jest od wieku, parametrów stanu odżywienia, stanu klinicznego, stopnia zaburzeń trawienia i wchłaniania składników odżywczych, aktualnego spożycia żywności, poziomu aktywności fizycznej, jak również tolerancji i aktualnych możliwości dziecka. Celem postępowania żywieniowego jest dostarczenie odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych dla optymalnego wzrostu i rozwoju przy jednoczesnym zminimalizowaniu dolegliwości żołądkowo-jelitowych, wspieraniu prawidłowych zachowań i zwyczajów żywieniowych oraz poprawy jakości życia. Postępowanie pierwszego rzutu obejmuje modyfikacje diety podawanej drogą doustną (zwiększanie kaloryczności, zmiany konsystencji) oraz stosowanie doustnej suplementacji (doustne diety przemysłowe). W sytuacjach braku jego skuteczności należy rozważyć włączenie żywienia enteralnego.

Źródło:

King C and Davis T: Nutritional treatment of infants and children with faltering growth. European Journal of Clinical Nutrition, 2010: 64, S11–S13.
Blair PS, Drewett RF, Emmett PM, et al. Family, socioeconomic and prenatal factors associated with failure to thrive in the Avon Longitudinal Study of Parents and Children (ALSPAC). Int J Epidemiol 2004;33:839-47.
Stratton RJ, Green CJ, Elia M. Disease-related malnutrition: an evidence-based approach to treatment. Cabi Publishing, UK, 2003.
Kleinman RE (ed). Failure to thrive. In: Pediatric Nutrition Handbook. Policy of the American Academy of Pediatrics. Elk Grove Village, 6th edition 2009:601.
Joeckel RJ, Phillips SK. Overview of infant and pediatric formulas. Nutrition in Clinical Practice 2009;24:356-62.

Żywienie doustne: Żywienie dzieci z zaburzeniami wzrastania