Zapewnienie odpowiedniej do potrzeb podaży energii i składników odżywczych ma istotne znaczenie u dziecka z chorobą nowotworową – poza oczywistym wpływem na tempo wzrostu i rozwoju organizmu, może zwiększyć szanse na wyzdrowienie poprzez:

zapewnienie rezerw energetycznych, które zostaną wykorzystane w okresach gorszego apetytu, chemioterapii, hospitalizacji czy zabiegów chirurgicznych,
wspomaganie mechanizmów odpowiedzialnych za walkę z chorobą – zwiększenie tolerancji terapii przeciwnowotworowej oraz ograniczenie ryzyka jej powikłań,
spadek ryzyka infekcji w trakcie leczenia.

Decydujący wpływ na ograniczenia w spożyciu żywności mają zarówno problemy wynikające z choroby podstawowej, jak i działania niepożądane zastosowanego leczenia. Według danych literaturowych problem niedożywienia dotyka od 5 do 50% dzieci w momencie postawienia diagnozy aż do 40-80% pacjentów w trakcie terapii, zależenie od lokalizacji i zaawansowania choroby nowotworowej oraz rodzaju i stopnia powikłań leczenia.

Wśród czynników wpływających na wzrost ryzyka niedożywienia u pacjentów onkologicznych wymienia się:

zaburzenia metaboliczne,
osłabienie pracy układu odpornościowego,
zmiany w odczuwaniu smaku i zapachu,
osłabienie/brak apetytu,
zaburzenia pracy układu pokarmowego t.j. zaburzenia wchłaniania, zaparcia, biegunki, nudności/wymioty,
owrzodzenia jamy ustnej, bóle gardła/ust,
uczucie suchości w jamie ustnej, lepka/gęsta ślina,
trudności w połykaniu,
przewlekłe osłabienie, uczucie zmęczenia,
częste hospitalizacje, zabiegi chirurgiczne.

Ze względu na dużą różnorodność grupy (odmienny przebieg choroby i rodzaj stosowanej terapii oraz różny stopień nasilenia objawów zaburzających stan odżywienia) nie ma na chwilę obecną jednoznacznych wytycznych odnośnie zasad żywienia pacjentów onkologicznych. W pediatrii, obok wspomagania leczenia przeciwnowotworowego, podstawowym celem terapii żywieniowej jest zapobieganie/leczenie niedożywienia, utrzymanie prawidłowego tempa wzrostu i rozwoju oraz poprawa jakości życia. Każde dziecko ze zdiagnozowaną chorobą nowotworową wymaga regularnej kontroli parametrów stanu odżywienia oraz oceny sposobu żywienia – przyjmuje się, że wskazaniem do wdrożenia leczenia żywieniowego jest stwierdzenie niedożywienia lub ograniczeń w spożyciu żywności utrzymujących się zależnie od wieku: nie więcej niż 3 dni u niemowląt, 5 dni u dzieci w wieku przedszkolnym i 7 dni u chorych w wieku szkolnym.

W sytuacji, gdy próby modyfikacji diety podawanej drogą doustną – najczęściej zwiększanie wartości odżywczej posiłków lub zmiany ich smaku i konsystencji – są nieskuteczne, należy podjąć decyzję o rozpoczęciu żywienia enteralnego (EN). Zasady doboru diety, metody podaży i drogi dostępu do przewodu pokarmowego są takie same jak w pozostałych jednostkach chorobowych. Niektóre dzieci mogą wymagać dodatkowego uzupełnienia codziennej podaży energii i składników odżywczych drogą częściowego żywienia pozajelitowego. Wyłączne żywienie parenteralne, jako metodę mniej fizjologiczną i obarczoną wyższym ryzykiem powikłań, należy stosować możliwie krótko i tylko w szczególnych sytuacjach t.j. okres okołooperacyjny, zaburzenia wchłaniania jelitowego, brak odpowiedzi na inne formy wsparcia żywieniowego lub stwierdzenie przeciwwskazań do EN.

Źródła:

Bauer J, Jürgens H, Frühwald MC. Important aspects of nutrition in children with cancer. Adv Nutr [serial online]. 2011;2:67-77.
Nieuwoudt CH. Review Article: Nutrition and the child with cancer: where do we stand and where do we need to go? S Afr J Clin Nutr [serial online]. 2011;24:S23-S26.
Arends J,Bodoky G, Bozzetti F, et al. ESPEN Guidelines on enteral nutrition: non-surgical oncology. Clin Nutr 2006;25:245-59.
Bechard LJ, Adiv OE, Jaksic T, et al. In: Pizzo P, Poplack DG, eds. Principles and Practice of Pediatric oncology. 4th ed. Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia, PA, 2002:1285-1300.
Elhasid R, Laor A, Lischinsky S, et al. Nutritional status of children with solid tumors. Cancer 1999;86:119-25.
Mauer AM, Burgess JB, Donaldson SS, et al. Special nutritional needs of children with malignancies: a review. J Parenter Enteral Nutr 1990;14:315-24.
Sala A, Pencharz P, Barr RD. Children, cancer, and nutrition – a dynamic triangle in review. Cancer 2004;100:677-87.
Ladas EJ, Sacks N, Meacham L, et al. A multidisciplinary review of nutrition considerations in the pediatric oncology population: a perspective from children’s oncology group. Nutr Clin Pract 2005;20:377-93.

Żywienie doustne: Żywienie dzieci z nowotworami