Żywienie enteralne, czyli drogą przewodu pokarmowego, powinno być stosowane wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. Dopiero brak możliwości zastosowania pełnego żywienia enteralnego (odpowiedniego do aktualnych potrzeb chorego) jest wskazaniem do częściowego lub całkowitego żywienia pozajelitowego (drogą dożylną).

Żywienie drogą przewodu pokarmowego jest bardziej fizjologiczną formą żywienia niż żywienie pozajelitowe. Pokarm wpływa troficznie na śluzówkę przewodu pokarmowego, stymuluje wydzielanie wielu enterohormonow i perystaltykę. Niejednokrotnie uważa się, że żywienie enteralne jest bezpieczniejsze niż żywienie dożylne. Jednak, tak jak każda metoda lecznicza czy diagnostyczna, żywienie enteralne zastosowane w niewłaściwy sposób może wywołać groźne dla życia i zdrowia powikłania.

Warunkiem powodzenia żywienia enteralnego jest zachowana drożność i perystaltyka przewodu pokarmowego poniżej podania pokarmu.

Droga podaży pokarmu jaką możemy wybrać może być (przez zgłębnik):

doustna,
doprzełykowa,
dożołądkowa przez zgłębnik,
dodwunastnicza,
dojelitowe.

Sposoby wprowadzania zgłębnika:

przez nos lub, rzadziej stosowana i mniej wygodna metoda, przez usta,
oesophagostomia (chirurgicznie wytworzona przetoka odżywcza wprowadzająca zgłębnik do przełyku - bardzo rzadko stosowana),
gastrostomia (chirurgicznie lub endoskopowo wytworzona przetoka odżywcza wprowadzająca zgłębnik do żołądka) ,
duodenostomia i jejunostomia (chirurgicznie lub endoskopowo wytworzona przetoka odżywcza wprowadzająca zgłębnik do dwunastnicy lub jelita czczego).

Ważne jest, aby stosowane zgłębniki były wykonane z odpowiedniego materiału, który nie sztywnieje (nie powoduje przebicia ściany przewodu pokarmowego), nie powoduje odczynu zapalnego stykających się z nim tkanek. Obecnie najczęściej stosowanymi są zgłębniki silikonowe i poliuretanowe.

Pokarm może byś podawany przez zgłębnik:

porcjami: (objętość porcji zależy od wieku chorego: od kilku lub kilkudziesięciu ml w okresie noworodkowo-wczesnoniemowlęcym do 300-500 ml u dorosłego). Ta metoda służy do żywienia dożołądkowego.
przez wlew. Metoda stosowana zarówno w żywieniu dożołądkowym, jak i dojelitowym.

Rozpoczynając żywienie dożołądkowe, czy dojelitowe musimy sprawdzić tolerancję na podawane preparaty odżywcze i na sposób podaży. Żywienie dożołądkowe rozpoczynamy od podania 50% należnej objętości pokarmu, dochodząc po 2-3 dniach do 100%. W żywieniu dojelitowym maksymalna prędkość podaży pokarmu zależy od wieku i potrzeb chorego. Zarówno u starszego dziecka, jak i u dorosłego nie powinna one przekroczyć 125-150 ml/godz. Dochodzimy do niej w ciągu 4-5 dni. Oczywiście u mniejszych dzieci docelowa prędkość jest mniejsza i może wynosić kilkanaście lub kilkadziesiąt ml/godz.

Poza sposobem podaży ważny jest również właściwy dobór diety. Do wyboru mamy coraz więcej diet, których różnorodny skład umożliwia ich zastosowanie u chorych w rożnym wieku i z rożnymi problemami klinicznymi. Zaletami tzw. zbilansowanych diet przemysłowych są:

standardowy skład, czyli odpowiednia, ściśle określona podaż wszystkich składników odżywczych,
dobra biodostępność wszystkich składników,

skład:

bezlaktozowe, bezglutenowe (chorzy z uszkodzeniem śluzówki jelita),
wzbogacone w tłuszcze MCT (mukowiscydoza, niewydolność wątroby, znacznego stopnia -uszkodzenie śluzówki jelita),
wzbogacone w glutaminę i/lub argininę (chorzy w stresie metabolicznym w oddziałach intensywnej terapii, gastroenterologii lub onkologii),
wzbogacone w taurynę (ważne u noworodków i niemowląt),
ubogoresztkowe lub bogatoresztkowe,
modyfikacja składu zależna od jednostki chorobowej (np. diety dla chorych z niewydolnością nerek, niewydolnością oddechową, cukrzycą).
łatwe w przygotowaniu,
bezpieczne bakteriologicznie i chemicznie,
mające małe właściwości alergizujące,
osmolarność 250-400 mOsm/1,
zróżnicowane smaki (ważne w przewlekłym żywieniu doustnym),
odpowiednia wielkość opakowania (ważne w żywieniu dzieci).

Niebezpieczeństwa związane z żywieniem drogą przewodu pokarmowego to:

niewłaściwy dobór diety, zarówno jakościowy, jak i ilościowy,
nieprawidłowy sposób podaży (najczęściej zbyt szybki),
powikłania mechaniczne (związane z wprowadzeniem zgłębnika), metaboliczne (przewodnienie, zaburzenia elektrolitowe, witaminowe, glikemii), infekcyjne (zakażenie diety, zachłystowe zapalenie płuc),
nierozpoznanie powikłań żywienia enteralnego i/lub niewłaściwe postępowanie w przypadku ich wystąpienia.

Piśmiennictwo:

Książyk J., "Żywienie dojelitowe - wybór diety", Pierwsze Warszawskie Forum Żywieniowe, wyd. Sekcja Gastroenterologii i Żywienia PTP, Warszawa 15-16.11.1996 r, 155-167.
Łyszkowska M., Popińska K., Kierkuś J., Książyk J. "Leczenie żywieniowe w pediatrii", Terapia, 1995, 12, 23-28.
Pawłowski W, "Wybór diety w żywieniu enteralnym dorosłego", Pierwsze Warszawskie Forum Żywieniowe, Warszawa, 15-16.11.1996 r., 154-155.

dr n. med. Małgorzata Łyszkowska
Klinika Gastroenterologii i Żywienia, Instytut-Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Żywienie enteralne jako element leczenia dietetycznego