Ulewania w pierwszym roku życia: praktyczny przewodnik dla lekarzy

Autor: Lek. Izabela Migalska-Łyczko – pediatra, specjalista medycyny rodzinnej z wieloletnim doświadczeniem w kompleksowej opiece nad dziećmi – profilaktyce i leczeniu. Data materiału: 01/07/2026

Ulewania u niemowląt to jeden z tych objawów, które często budzą niepokój rodziców, choć najczęściej nie wymagają leczenia. Dla lekarza kluczowe jest szybkie rozpoznanie sytuacji, w których spokojna obserwacja wystarczy, oraz tych, które powinny skłonić do pogłębionej diagnostyki. Artykuł porządkuje najważniejsze zasady oceny ulewań w pierwszym roku życia dziecka oraz przedstawia możliwe postępowanie.

Refluks żołądkowo – przełykowy to mimowolne cofanie się treści żołądkowej do przełyku z towarzyszącymi ulewaniami, wymiotami lub bez tych objawów. Jeżeli trwa do 3 minut i nie towarzyszą mu inne objawy uznawany jest za zjawisko fizjologiczne.

O chorobie refluksowej świadczy cofanie się treści żołądkowej, które wywołuje uciążliwe objawy lub zaburza codzienne funkcjonowanie dziecka.

Ulewania dotyczą 20-40 % dzieci w pierwszym roku życia. Najbardziej nasilone są w okresie 1.-6. miesiąca życia. Mają one związek z niedojrzałością przewodu pokarmowego niemowlęcia. Krótki odcinek śródbrzuszy przełyku i rozwarty kąt żołądka są powodem nieskuteczności działania mechanizmu przeciwrefluksowego. Dodatkowo spożywanie dużych objętości płynnego pokarmu, łykanie dużych ilości powietrza podczas jedzenia oraz przebywanie głównie w pozycji leżącej sprzyjają ulewaniom.

Objawy alarmowe

Objawy, które wymagają pogłębienia diagnostyki w kierunku choroby refluksowej:

Przełykowe:

· ból przy połykaniu

· odmowa jedzenia

· rozdrażnienie

· zahamowania wzrastania

· krztuszenie

Pozaprzełykowe:

· o udowodnionym związku z refluksem – zespół Sandifera (napadowe wyginanie szyi i pleców jako reakcja bólowa na refluks),

· o prawdopodobnym związku: przewlekły kaszel, astma, zapalenia krtani, nawracające zapalenia ucha.

Czynniki ryzyka choroby refluksowej:

· wcześniactwo

· mózgowe porażenie dziecięce

· ciężkie uszkodzenie CUN

· zespoły genetyczne

· astma

· narażenie dziecka na wdychanie dymu tytoniowego

Diagnostyka

Regurgitacje niemowlęce można rozpoznać na podstawie obrazu klinicznego, bez potrzeby wykonywania badań diagnostycznych.

Podejrzenie choroby refluksowej stanowi wskazanie do konsultacji gastroenterologicznej i w przypadku objawów alarmowych do diagnostyki różnicowej tych objawów. Choroba refluksowa występuje u około 10 % dzieci, ale bardzo rzadko w wieku niemowlęcym. Przy występowaniu zespołów pozaprzełykowych wskazane może być wykonanie badań:

24- godzinne impedancja przełyku z pH-metrią;
24-godzinne monitorowanie pH przełyku.

Endokopia może być wskazana przy podejrzeniu zmian w przełyku. Z kolei USG przełyku i żołądka oraz RTG górnego odcinka przewodu pokarmowego nie są przydatne w diagnostyce choroby refluksowej.

Postępowanie niefarmakologiczne

W celu zmniejszenia nasilenia ulewań w pierwszej kolejności zaleca się zmniejszenie objętości karmień i zwiększenie ich częstotliwości. Pomocne może być pionizowanie dziecka na około 20 minut po jedzeniu.

Jeżeli obserwuje się wolniejsze przybieranie na masie ciała, dodatkowo zalecane może być zagęszczanie pokarmu. Preparatem należącym do kategorii żywności specjalnego przeznaczenia medycznego stosowanym w takich sytuacjach jest Bebilon Nutriton[1]. Produkt zawiera mączkę chleba świętojańskiego – jest to naturalny zagęstnik, który zagęszcza pokarm przez wchłanianie wody, co pozwala mu pozostać w żołądku. Jest to kluczowy element postępowania dietetycznego w ulewaniach. Można go dodać do odciągniętego mleka mamy, a także do mleka modyfikowanego.

Przy karmieniu mlekiem modyfikowanym można zalecić także gotowe mieszanki mlekozastępcze dedykowane dla dzieci ze skłonnością do ulewań – są one oznaczane jako AR – zawierają w składzie skrobię np. ziemniaczaną, kukurydzianą, ryżową lub wspomnianą wcześniej mączkę chleba świętojańskiego. Samodzielne zagęszczanie mleka modyfikowanego może zwiększać kaloryczność posiłku i w efekcie powodować nadmierne przybieranie na masie ciała i zwiększać ryzyko otyłości, dlatego znacznie lepszym wyborem są gotowe produkty. Po 4-8 tygodniowym stosowaniu podejmuje się próbę odstawiania zagęszczania pokarmu.

Postępowanie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne jest zarezerwowane dla choroby refluksowej. U małych dzieci stosuje się omeprazol lub pantoprazol w najmniejszej skutecznej dawce 1-2 mg/kg m.c./24 h, możliwie najkrócej. Podawanie leków hamujących wydzielanie kwasu solnego może zwiększać ryzyko infekcji układu oddechowego, przewodu pokarmowego oraz wpływać na mikrobiom. Nie włącza się tych leków empirycznie.

Ulewania, a alergia na białka mleka krowiego

Ulewania mogą mieć związek z nadwrażliwością pokarmową, jednak alergia na białka mleka krowiego dotyczy około 1 % niemowląt. Przy nasilonych objawach lub braku poprawy mimo standardowego postępowania należy rozważyć interwencję dietetyczną.

U dzieci karmionych piersią wprowadza się matce dietę bezmleczną na okres minimum 2 tygodni, czasami konieczne jest przedłużenie diety na 4-6 tyg. W przypadku dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym stosuje się hydrolizat o znacznym stopniu hydrolizy na 2-4 tygodnie. Poprawa może być widoczna już wcześniejszej.

Po uzyskaniu poprawy konieczne jest przeprowadzanie próby prowokacji, czyli ponownego włączenia mleka do diety mamy lub powrót do wcześniej stosowanego mleka modyfikowanego i obserwacja.

Alergię można rozpoznać tylko wtedy, gdy w okresie eliminacji objawy ustąpiły, a po ponownym włączeniu białek mleka powróciły. W przypadku potwierdzenia alergii stosowanie diety eliminacyjnej jest zalecane do 9.-12. m.ż.

Podsumowanie

Ulewania u dzieci są zjawiskiem fizjologicznym i występują u dużej grupy niemowląt. Podstawą postępowania w przypadku braku objawów alarmowych jest uspokojenie rodziców oraz zapewnienie ich, że jest to objaw niedojrzałości przewodu pokarmowego, który ustępuje samoistnie i najczęściej nie wymaga leczenia.

Piśmiennictwo:

1. Fyderek K.: Refluks żołądkowo przełykowy i choroba refluksowa przełyku u dzieci. Medycyna Praktyczna-Pediatria 2025/1

2. Horvath A.: Regurgitacje i ulewanie pokarmu u niemowląt i małych dzieci - pragmatyczne postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne. Wiosenne spotkania pediatryczne 2025

3. Szajewska H.: Mleka modyfikowane i preparaty mleko zastępcze – algorytm właściwego wyboru. Wiosenne spotkania pediatryczne 2023

[1] Bebilon Nutriton to żywność specjalnego przeznaczenia medycznego do postępowania dietetycznego w przypadku ulewania. Do stosowania pod nadzorem lekarza, po rozważeniu wszystkich możliwych sposobów żywienia, w tym karmienia piersią. Materiał przeznaczony dla osób mających kwalifikacje w dziedzinie medycyny, żywienia lub farmacji.