Strona główna / Dzieci zdrowe / Wiedza / Lipidy - wszystko, co warto o nich wiedzieć

Lipidy - wszystko, co warto o nich wiedzieć

Autor: Redakcja Nutricia Data materiału: 29/07/2026

Spis treści:

Skróty

ALA - kwas alfa-linolenowy (Alpha-linoleic acid)

ARA - kwas arachidonowy (Arachidonic acid)

CFU - jednostka tworząca kolonię (Colony-forming unit)

DHA - kwas dokozaheksaenowy (Docosahexaenoic acid)

EPA - kwas eikozapentaenowy (Eicosapentaenoic acid)

FA - kwas tłuszczowy (Fatty acid)

IF - mleko modyfi kowane dla niemowląt (Infant formula)

LA - kwas linolowy (Linoleic acid)

LCPUFA - długołańcuchowy wielonienasycony kwas tłuszczowy (Long-chain poly-unsaturated fatty acid)

MFG - kuleczka tłuszczowa mleka (Milk Fat Globule)

MFGM - błona kuleczki tłuszczowej mleka (Milk Fat Globule Membrane)

MUFA - jednonienasycony kwas tłuszczowy (Mono-unsaturated fatty acid)

PA - kwas palmitynowy (Palmitic acid)

PUFA - wielonienasycony kwas tłuszczowy (Poly-unsaturated fatty acid)

SFA - nasycony kwas tłuszczowy (Saturated fatty acid)

TG - trójgliceryd (Triglyceride)

Czym są lipidy?

Lipidy to duża i zróżnicowana grupa cząsteczek organicznych, które są nierozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w rozpuszczalnikach niepolarnych. Występują w każdym typie komórek zwierzęcych i roślinnych.

W organizmie występują różne rodzaje lipidów, są one zorganizowane w odmienne struktury molekularne, na przykład trójglicerydy, fosfolipidy i sfingolipidy:

  • Trójglicerydy występują w dwóch formach: tłuszczów (stałych w temperaturze pokojowej) i olejów (płynnych w temperaturze pokojowej).
  • Tłuszcz (trójgliceryd) magazynowany jest w tkance tłuszczowej i podskórą. Jego główną rolą jest magazynowanie energii.
  • Fosfolipidy i sfingolipidy występują głównie w błonach komórkowych.

Jakie są funkcje lipidów?


Lipidy pełnią wiele funkcji, w tym:

  • dostarczają, transportują oraz przechowują energię, w większości jako trójglicerydy
  • są składnikami strukturalnymi biologicznych błon komórkowych (różne rodzaje lipidów i kwasów tłuszczowych w błonie komórkowej wpływają na jej funkcje)
  • są prekursorami witamin i hormonów 
  • funkcjonują jako cząsteczki sygnalizujące

Dodatkowo, tłuszcz w organizmie potrzebny jest do:

  • ochrony mechanicznej
  • izolacji termicznej
  • izolacji elektrycznej nerwów i receptorów w zakończeniach nerwowych komórek

Jak wyglądają lipidy?

Skład chemiczny wszystkich lipidów zawiera C (węgiel), H (wodór) oraz O (tlen), które tworzą długie łańcuchy węglowodorowe.


Trójgliceryd (TG) to organiczny związek chemiczny, który zbudowany jest z:

  • glicerolu (łańcuch główny)
  • trzech kwasów tłuszczowych (łańcuchy boczne)

Pozycje, które zajmują te kwasy tłuszczowe, ponumerowane są w odniesieniu do ich pozycji jako sn-1, sn-2 oraz sn-3.


* Wg niektórych publikacji węgiel-14 (C14) jest również średniołańcuchowym kwasem tłuszczowym.

Niezbędne kwasy tłuszczowe i rozwój na wczesnym etapie życia

Istnieją dwa rodzaje wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA), biologicznie niezbędnych dla człowieka: kwas linolowy (LA, rodzina omega-6) oraz kwas alfa-linolenowy (ALA, rodzina omega-3)1. Z uwagi na to, że kwasy te nie są syntetyzowane w organizmie, muszą być dostarczone wraz z pożywieniem.


  • Człowiek jest zdolny do syntezy kwasu arachidonowego (ARA) z kwasu linolowego (LA) i dokozaheksaenowego (DHA) oraz eikozapentaenowego (EPA) z kwasu ALA1. Jednak u niemowląt zdolność ta jest ograniczona.
  • Mleko mamy, bogate w ARA i DHA, odgrywa kluczową rolę w dostarczaniu tych lipidów niemowlęciu na początkowym etapie jego rozwoju2.
  • Dostarczanie kwasu DHA niemowlętom jest uznawane za “warunkowo niezbędne”. Wynika to z faktu, że zapotrzebowanie na DHA jest niezwykle wysokie – wiąże się z koniecznością wsparcia strukturalnego oraz funkcjonalnego nasycenia kluczowych narządów, na przykład mózgu, natomiast zdolność do endogennej syntezy DHA u niemowląt jest zbyt niska.
  • W związku z tym DHA jest obowiązkowym składnikiem mleka modyfi kowanego dla niemowląt.

Dzięki enzymom kwas linolowy (LA) oraz kwas alfa-linolenowy (ALA) mogą zostać przekształcone w długołańcuchowe kwasy wielonienasycone PUFA (długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe LCPUFA), w tym kwas ARA i DHA.


Bliższe spojrzenie na kwasy DHA, ARA, LA oraz ALA

Ilość i proporcje kwasów LA i ALA oraz LCPUFA n-6 i n-3 w diecie we wczesnym okresie życia mogą wpływać na poziom LCPUFA u niemowlęcia. Ma to znaczenie dla rozwoju i funkcjonowania we wczesnym okresie życia w poniższych obszarach:

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) są ważne dla wczesnego rozwoju układu odpornościowego, w tym dla modulowania odpowiedzi przeciwzapalnych3.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe mają również wpływ na wzrok i rozwój układu nerwowego1,4.

Mleko kobiece

Mleko kobiece zawiera pełen zestaw składników odżywczych, który w optymalny sposób wspiera wzrost i rozwój niemowlęcia we wczesnym okresie życia6.

Wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 6 miesięcy, a następnie w połączeniu z pokarmami uzupełniającymi do 2. roku życia i dłużej, jest powszechnie zalecaną metodą żywienia niemowląt przez Światową Organizację Zdrowia7.

W przypadku, gdy karmienie piersią nie jest możliwe, należy stosować mleko modyfi kowane dla niemowląt, które w bezpieczny sposób będzie zaspokajać potrzeby żywieniowe niemowląt, wspierając ich wzrost i rozwój6.

Mleko mamy jest bogate w lipidy

Lipidy są drugą co do wielkości grupą makroskładników w mleku matki8. Pokrywają one 50% zapotrzebowania energetycznego niemowląt9.

Frakcja lipidowa jest niezbędnym składnikiem mleka matki ze względu na jej rolę w zapewnieniu optymalnego wzrostu i rozwoju niemowlęcia8,10.

Czym są lipidy w mleku kobiecym?

Trójglicerydy stanowią 98%-99% lipidów w mleku matki i są głównym źródłem energii dla niemowląt.8

Kwas palmitynowy (PA, C16:0) to najliczniejszy nasycony kwas tłuszczowy i stanowi 20-25% wszystkich kwasów tłuszczowych w mleku matki12.

Prawie 75% kwasu palmitynowego w mleku kobiecym jest połączone z łańcuchem głównym glicerolu w pozycji sn-212.


Pozostałe składniki mleka kobiecego:

  • Cholesterol - Niezbędny do rozwoju neurologicznego oraz baza dla niektórych enzymów13
  • Fosfolipidy - Niezbędne dla mózu i rozwoju poznawczego14
  • Sfingolipidy (głównie sfingomieliny) - Ważne dla optymalnego funkcjonowania centralnego układu nerwowego i rozwoju poznawczego15,16
  • Glikolipidy (w tym gangliozydy) - Kluczowe w transdukcji sygnałów, rozwoju mózgu oraz dojrzewaniu, a także budowaniu funkcji odpornościowych oraz zapobieganiu infekcjom17-19
  • Ważne kwasy tłuszczowe: (LA, ALA, ARA oraz DHA) - Ważne dla rozwoju neuronalnego oraz cech sensorycznych1,20

Różnice w trawieniu lipidów u niemowląt wynikające z procesów rozwojowych



Skąd pochodzą lipidy w mleku kobiecym?



Mechanizmy wydzielania w komórkach nabłonka gruczołu sutkowego podczas laktacji decydują o wielkości, składzie i strukturze kuleczek tłuszczowych mleka (MFG) w mleku kobiecym27.

Charakterystyka lipidów mleka kobiecego zwiększa trawienie tłuszczów

Trójglicerydy mleka kobiecego są magazynowane w rdzeniu dużych kuleczek tłuszczowych mleka (MFG), otoczonych unikalną trójwarstwową błoną znaną jako błona kuleczek tłuszczowych mleka (MFGM)9,28.


Wewnętrzna monowarstwa MFGM jest bogata w fosfolipidy, natomiast zewnętrzna podwójna warstwa zawiera fosfolipidy, sfi ngolipidy, glikolipidy oraz cholesterol, wraz z wbudowanymi glikoproteinami błonowymi28.

MFGM działa jako emulgator, chroniąc przed koalescencją i agregacją, zapewniając stabilne rozmieszczenie kuleczek tłuszczowych mleka w mleku mamy29,30.

Skład i struktura kuleczek tłuszczowych mleka (MFG) odgrywają rolę w trawieniu i metabolizmie lipidów mleka oraz mają wpływ na zdrowie niemowląt30.

Wydajne wchłanianie lipidów jest kluczowe dla rozwoju niemowląt21

Podsumowanie


Mleko kobiece jest najlepszym sposobem żywienia niemowląt. Jego skład jest bardzo złożony i w naturalny sposób dostarcza wielu różnych składników odżywczych oraz ochronnych, które współdziałają ze sobą w unikalny sposób i są specjalnie dostosowane do potrzeb niemowlęcia.

Lipidy znajdujące się w mleku kobiecym dostarczają 50% energii niezbędnej do wspierania wzrostu i rozwoju niemowląt. Zapewniają również ważne kwasy tłuszczowe (LA, ALA, DHA i ARA) oraz witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (witaminę A, D, E i K).

Lipidy są drugą co do wielkości grupą makroskładników w mleku kobiecym i głównym źródłem energii dla niemowląt.

Lipidy w mleku kobiecym występują w postaci kuleczek tłuszczowych mleka (MFG) o modalnej średnicy 4 μm, otoczonych trójwarstwową błoną.

Struktura, skład i rozmiar otoczonych kuleczek tłuszczowych mleka (MFG) są kluczowe dla efektywnego dostarczania, wchłaniania i trawienia lipidów przez niemowlę.


Literatura

  1. Ojo-Okunola A, et al. Metabolites. 2020 Feb 20;10(2):77.
  2. Floris LM et al. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2020;156:102023.
  3. Miles EA, et al. Nutrients. 2021;13(1):247.
  4. Einerhand AW, Mi W, Haandrikman A, Sheng XY, Calder PC. Nutrients. 2023 May 4;15(9):2187.
  5. Carlson SE, Colombo J. Advances in pediatrics. 2016 Jun 3;63(1):453.
  6. EFSA Panel. EFSA Journal. 2014;12:3760.
  7. WHO/UNICEF. Global nutrition targets 2025: breastfeeding policy brief, accessed January 2022.
  8. Koletzko, B. Ann. Nutr. Metab. 2016; 6(2):27-40.
  9. Ramiro-Cortijo D, et al. Nutrients. 2020 Feb; 12(2): 534.
  10. Demmelmair H, Koletzko B. J Clin Endocrinol Metab. 2018;32(1):57–68.
  11. Ballard O, Morrow AL. Pediatr Clin North Am. 2013;60(1):49-74.
  12. Havelicekova Z, et al. Nutr J. 2016;15:28.
  13. The Breastfeeding Network, United Kingdom. Raised cholesterol and breastfeeding. Available at: https://www.breastfeedingnetwork.org.uk/ factsheet/cholesterol/. Accessed February 2024.
  14. Zheng L, et al. Adv Nutr. 2019 Nov 1;10(6):1163-1176.
  15. Albi E, et al. Front Biosci (Landmark Ed). 2022 Aug 17;27(8):247.
  16. Schneider N, et al. eNeuro. 2019 Jul-Aug; 6(4): ENEURO.0421-18.2019.
  17. Georgi G, et al. Am J Clin Nutr. 2013 Aug;98(2):578S-85S.
  18. Malhotra R. Biochem Anal Biochem. 2012;1:108.
  19. Yu RK, Itokazu Y. Adv Neurobiol. 2014:9:185-222.
  20. Schipper L, et al. Front Nutr. 2023; 10: 1215199.
  21. Lindquist S, Hernell O. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2010 May;13(3):314-20.
  22. Hamosh M, et al. J Clin Invest, 1981. 67(3): p. 838-46.
  23. Poquet L, Wooster TJ. Mol Nutr Food Res. 2016 Aug;60(8):1876-95.
  24. Abrahamse E, et al. Food Dig, 2012. 3(1-3): p. 63-77.
  25. Ménard O, et al. Food Chemistry, 2018. 240: p. 338-345.
  26. He X, et al. Nutr Res. 2020 Nov;83:15-29.
  27. Hernell O, et al. J Pediatr. 2016;173:S60-5.
  28. Gallier S, et al. Colloids Surf B Biointerfaces. 2015 Dec 1:136:329-39.
  29. Manoni M, et al. Foods. 2020;9(9):1251.
  30. Lopez C, et al. Eur J Lipid SC. 2018;(1):1800201.
  31. Savarino G, Corsello A, Corsello G. Ital J Pediatr. 2021 May 8;47(1):109.

Materiał do pobrania w wersji PDF








Simply-Lipids---PL_merged.pdf Pobierz plik